Meeldauw herkennen en bestrijden

Wat is meeldauw?

Meeldauw herken je aan een witte poederlaag op bladeren. De schimmel groeit vooral bij warm en vochtig weer en kan planten verzwakken. Door aangetaste bladeren te verwijderen, de luchtcirculatie te verbeteren en tijdig een geschikt middel toe te passen zoals spuitzwavel, kun je de verspreiding van meeldauw beperken.

Meeldauw is een van de meest voorkomende schimmelziekten in de moestuin. Hoewel meeldauw op iedere waardplant door een andere schimmelsoort wordt veroorzaakt (meeldauw op tomaat heeft bijvoorbeeld een andere Latijnse naam dan meeldauw op komkommer), noemen we deze schimmels allemaal simpelweg echte meeldauw. Ook de herkenning en bestrijding zijn bij de verschillende soorten grotendeels hetzelfde.

In deze blog lees je hoe je meeldauw herkent, hoe je de schimmel kunt voorkomen, hoe je hem indien nodig effectief bestrijdt en wat de verschillen zijn tussen echte en valse meeldauw.

Meeldauw herkennen

Verschillen echte en valse meeldauw

Meeldauw voorkomen

Meeldauw preventief bestrijden

Meeldauw biologisch bestrijden

Hoe zie je of  meeldauw gedood is?

Niet alle groenteplanten zijn even gevoelig voor meeldauw. Vooral courgette-, komkommer-, tomaten- en druivenplanten zijn er erg vatbaar voor. Op paprikaplanten kan meeldauw ook voorkomen, maar deze planten zijn aanzienlijk minder gevoelig. Zelf heb ik nog nooit meeldauw op een paprikaplant gezien.

Echte meeldauw (ook wel witziekte of simpelweg wit genoemd) begint meestal op de oudere, vaak onderste bladeren van de plant. De eerste symptomen zijn kleine, ronde witte tot lichtgrijze vlekjes met een poederachtige aanslag. Dit witte poeder is het schimmelpluis.

Beginnende aantasting van echt meeldauw.



Een zware echte meeldauw aantasting op een courgetteplant.



Bij echte meeldauw bevindt de witte aanslag zich vooral aan de bovenkant van het blad.

Grijp je niet in, dan worden de witte vlekken steeds groter en kunnen ze uiteindelijk een groot deel van het blad bedekken. Naarmate de aantasting toeneemt, verspreidt de schimmel zich naar de hogere bladeren en uiteindelijk ook naar de stengels.

In een vergevorderd stadium kan een groot deel van de plant met schimmel bedekt raken. Hierdoor verzwakt de plant sterk en kan deze uiteindelijk afsterven.

Hoewel echte meeldauw en valse meeldauw allebei 'meeldauw' in de naam hebben, zijn het geen verwante schimmels. Het verschil tussen beide is gelukkig gemakkelijk te herkennen: echte meeldauw vormt schimmelpluis aan de bovenkant van het blad, terwijl valse meeldauw pluis aan de onderkant van het blad geeft.



Op de achterkant van het tomatenblad is het pluis

 van valse meeldauw te zien.

Komkommerblad met echte meeldauw aantasting.



Valse meeldauw ontdek je daardoor vaak pas laat. Als de aantasting aan de onderkant van het blad groter wordt, zie je aan de bovenkant gele, hoekige vlekken ontstaan. Deze schimmel slaat vooral toe als de groenteplanten te lang nat blijven. Goed ventileren en het gewas droog houden, werkt dan ook het beste om deze schimmel te voorkomen.

Valse meeldauw komt minder vaak voor dan echte meeldauw, maar is lastig te bestrijden.

Een gezonde, goed groeiende groenteplant is veel weerbaarder tegen schimmels zoals meeldauw dan een plant die op een ongeschikte plek staat of slecht groeit. Zorg daarom in de eerste plaats voor gezonde planten.

Daarnaast kun je een aantal dingen doen om echte meeldauw te voorkomen:

Zorg voor voldoende ventilatie

Kijk uit met stikstofrijke meststoffen

Gebruik lavameel voor meer weerstand

Meeldauw resistentie

De meeste schimmels houden van vochtige omstandigheden, en dat geldt ook voor meeldauw. Hoge temperaturen in combinatie met een hoge luchtvochtigheid vormen ideale omstandigheden voor de schimmel.

Zorg daarom voor voldoende luchtcirculatie door de planten niet te dicht op elkaar te zetten. Kweek je groenten in een kas, houd deze dan niet volledig gesloten. Zet de luchtramen op een kier zodat de lucht goed kan circuleren.

Vooral in de tweede helft van de zomer is goede ventilatie belangrijk. De nachten zijn dan warmer en vochtiger, waardoor de kans op meeldauw toeneemt. In het voorjaar zijn de nachten meestal kouder en is de luchtvochtigheid vaak lager, waardoor de omstandigheden minder gunstig zijn voor de schimmel.



Zeker komkommer- en courgetteplanten houden van veel stikstof en geven ook veel meer vruchten bij een goede stikstofgift. Maar hoe meer stikstof je geeft, hoe weelderiger de plant groeit en hoe gevoeliger deze wordt voor meeldauw.

Een hoge stikstofgift zorgt voor een snelle groei. Door de stikstof nemen de plantencellen meer vocht op, waardoor ze groter worden. Je kunt dit vergelijken met een ballon die je steeds verder opblaast: de ballon wordt groter, maar het rubber wordt dunner.

Hetzelfde gebeurt met de plantencellen. Ze worden groter, terwijl de celwand relatief dunner wordt. Hierdoor kunnen schimmelsporen gemakkelijker de cel binnendringen.

Er zijn ook meststoffen die planten juist versterken tegen schimmels door de cellen in het blad taaier en sterker te maken. Zo is bekend dat planten die groeien in grond met een hoog siliciumgehalte minder gevoelig zijn voor meeldauw. Zeker bij komkommerplanten zijn hiermee veel proeven gedaan door onderzoekers, waaruit blijkt dat silicium de gevoeligheid van het gewas voor meeldauw en andere schimmels verlaagt.

Lees meer: Een onderzoek over het effect van silicium tegen echte meeldauw bij komkommers.

Effects of foliar- and root-applied silicon on the enhancement of induced resistance to powdery mildew in Cucumis sativus

Lavameel bestaat uit voor zo'n 40 tot 50% uit silicium. Lavameel is een natuurproduct dat bijvoorbeeld ook wordt gewonnen wordt in de Duitse Eifel.

Door tijdens het planten wat lavameel in het plantgat te doen, kan de plant – afhankelijk van de bodem en het gewas – meer silicium opnemen. Dit kan bijdragen aan een hogere weerbaarheid tegen schimmels.

Mijn tip: Zelf geef ik mijn groenteplanten die gevoelig zijn voor meeldauw (zoals tomaten-, komkommer-, courgette-, pompoen- en meloenplanten) standaard 50 gram lavameel per plantgat tijdens het planten.

Een heel effectieve manier om meeldauw buiten de deur te houden, is door bij de start al te kiezen voor meeldauwresistente groenterassen. Tolerante of resistente rassen krijgen namelijk minder snel of zelfs helemaal geen meeldauw. Vooral bij meeldauwgevoelige planten zoals komkommers en courgettes — die in een kas bijna altijd wel te maken krijgen met een meeldauwaantasting — bieden deze rassen een grote meerwaarde.

Toch kleven er ook nadelen aan resistentie. Vaak zijn er minder rassen beschikbaar en in sommige gevallen gaan deze planten gepaard met een lagere productie of minder smaak.

Mijn advies zou daarom zijn: kies er buiten in de moestuin niet voor, maar in een kas kan het absoluut een meerwaarde hebben.



Gewassen in een kas zijn vaak gevoeliger voor meeldauw dan gewassen die buiten groeien. Buiten is er door de wind namelijk meer luchtcirculatie dan in een kas. Daarnaast houdt glas uv-straling voor een groot gedeelte tegen. UV-straling stimuleert onder andere de vorming van beschermende stoffen en kan bijdragen aan een stevigere bladstructuur.

Maar in een kas is preventieve bestrijding tegen meeldauw wel weer eenvoudiger.

Zwavelverdamper bij ons in de kas.



Bij ons in de kwekerij hebben we zwavelverdampers in de kas hangen. Twee keer per week branden deze verdampers zo’n 8 uur. Een zwavelverdamper verwarmt zwavel, die vervolgens verdampt en zich via de kaslucht verspreidt. Hierdoor komt er een flinterdun laagje zwavel op de bladeren van de planten te liggen. Dit laagje zorgt ervoor dat er geen, of veel minder snel, meeldauw ontstaat. Zwavel verstoort de ontwikkeling van de kiembuis waardoor de spore niet verder kan uitgroeien.

Meeldauwsporen die al gekiemd zijn, gaan door de zwavel niet meer weg. Maar als je start voordat er meeldauw in de groenteplanten aanwezig is, voorkom je de aantasting.

Als je net als wij in een kas kweekt, kun je heel goed gebruikmaken van zwavelverdampers. Buiten hebben deze verdampers geen zin. Dan kan je beter meeldauw bestrijden met spuitzwavel.

Mocht er, ondanks alle acties om de planten sterk en weerbaar te maken, toch meeldauw ontstaan? Volg dan de volgende 3 stappen om meeldauw biologisch te bestrijden:

Stap 1: Aangetaste bladeren verwijderen

Stap 2: Kies het juiste moment van spuiten

Stap 3: Behandel de aangetaste groenteplanten

Kijk de bladeren goed na en haal de zwaarst aangetaste bladeren weg. Zo verminder je direct de sporendruk op de rest van de plant.



Spuit altijd vroeg in de ochtend of in de avond. Het gewas blijft dan langer nat dan wanneer je midden op de dag spuit, waardoor het middel meer tijd heeft om de meeldauw aan te pakken.

Daarnaast kunnen middelen zoals spuitzwavel het blad verbranden als het te warm is of als de felle zon op het natte blad schijnt.



Spuit de aangetaste groenteplanten met een van deze vier biologische middelen: spuitzwavel,

kaliumbicarbonaat, natriumbicarbonaat (baking soda) en melk (verdund met water).

Spuitzwavel is het krachtigste van de vier biologische middelen. Hieronder staan per middel de voor- en nadelen beschreven.

Nadat je de planten hebt bespoten, wil je natuurlijk weten of de behandeling effectief is geweest. Gelukkig is er een eenvoudige manier om te controleren of de meeldauw nog leeft of is afgestorven.

Wacht een paar dagen en zoek vervolgens naar de karakteristieke witte meeldauwplekken. Wrijf daarna voorzichtig met je duim over de aangetaste plek.

- Kun je de witte, poederachtige aanslag nog gemakkelijk wegwrijven? Dan leeft de schimmel waarschijnlijk nog.

- Kun je de aanslag niet meer wegwrijven en lijkt de plek als het ware in het blad 'gebrand'? Dan is de meeldauw afgestorven.

Afgestorven meeldauw verkleurt bovendien van wit naar grijs- of bruinachtig.

Ik hoop dat je met de tips uit deze blog meeldauw zoveel mogelijk kan voorkomen. Als er in de kas toch meeldauw ontstaat dan gebruik ik altijd spuitzwavel. Dit werk bij mij altijd het beste.😊