Onze kweker Gaby
Vraag? mail gerust.
team@farmzy.eu
Tomaten zaaien
Wanneer zaaien en zaaien in 5 stappen
Zelf tomaten zaaien
Het kweken van je eigen tomaten begint bij het binnen voorzaaien. Maar wanneer is het ideale moment om te starten en hoe zaai je tomaten voor het beste resultaat? In deze blog leggen we het je stap voor stap uit.
Wanneer tomaten zaaien?
Het ideale zaaimoment hangt af van je kweekmethode: ga je de tomatenplanten in een kas, in potten of buiten in de vollegrond kweken?
Tomaten kweken in de kas
Zaaien: van 14 februari tot eind maart
Uitplanten:
vanaf 14 april in een kas
Tomaten kweken in potten
Zaaien:
van 1 maart tot eind maart
Uitplanten:
vanaf 7-14 mei buiten in potten
Tomaten kweken in de kas
Zaaien:
van 14 maart tot eind maart
Uitplanten:
vanaf 14 mei buiten in de vollegrond
Plantdatum bepaalt de zaaidatum
Waarom beginnen we eigenlijk al zo vroeg in het voorjaar met zaaien? Dat is simpel: de zaaidatum hangt volledig samen met het uiteindelijke plantmoment. Het duurt namelijk ongeveer 8 weken om sterke, gezonde tomatenplanten op te kweken. Na die periode moeten ze echt naar hun definitieve plek verhuizen, omdat ze simpelweg te groot worden om nog langer binnen te blijven.
Plant pas na nachtvorst buiten
Tomatenplanten zijn echte koukleums: ze kunnen absoluut niet tegen vorst. Zodra de temperatuur onder de 0 °C komt, overleven ze het simpelweg niet. Voor een maximale oogst wil je het groeiseizoen natuurlijk zo vroeg mogelijk laten beginnen, maar dat kan pas echt zodra de kans op nachtvorst geweken is.
In Nederland en België geldt 14 mei als dé datum; vanaf dit moment komt er in principe geen nachtvorst meer voor. Deze periode staat bekend als de IJsheiligen. Vanaf die datum kunnen tomaten en andere vorstgevoelige groentegewassen veilig naar buiten. Tel je acht weken terug vanaf 14 mei, dan kom je uit op half maart: het ideale moment om te starten met zaaien voor de buitenteelt.
Waanrom eerder zaaien voor in kas?
Hoe eerder je de tomatenplanten plant, hoe sneller je kunt oogsten. En laten we eerlijk zijn: we kunnen in het voorjaar vaak niet wachten op die eerste heerlijke, eigengekweekte tomaatjes! 😊
Vanaf half april kan het buiten ’s nachts nog wel vriezen, maar in een ongestookte kas heb je daar om die tijd meestal geen last meer van.
Zelf zet ik mijn groenteplanten altijd vanaf half april in de kas en dat gaat tot nu toe altijd goed. Mocht er na het planten onverhoopt toch nog strenge vorst voorspeld worden, dan kun je de tomatenplanten voor de zekerheid afdekken met vliesdoek voor die broodnodige extra bescherming."
Waanrom eerder zaaien voor potten?
Kies je voor de teelt in potten? Dan is het verstandig om speciale compacte rassen te selecteren. Deze blijven een stuk kleiner dan de bekende stamtomaten. Omdat ze minder snel de hoogte in schieten, kun je ze al eerder zaaien; ze blijven immers langer handzaam waardoor ze makkelijker binnen kunnen blijven staan.
Zo groeit het compacte ras ‘Little Red Tree’ na het zaaien zo langzaam, dat ik deze al eind januari tegelijk met mijn paprika’s en pepers zaai.
Een ander groot voordeel van kweken in potten: wordt er onverwacht toch nachtvorst voorspeld? Dan til je de planten met pot en al gewoon even een nachtje de schuur of garage in. Probleem opgelost! 😀
Hoe tomaten in potten kweken?
Lees ook: Succesvol tomaten kweken in potten?
Let op deze 4 cruciale punten.
Zaaibenodigheden
Tomaten zaaien in 5 stappen
Er leiden natuurlijk meerdere wegen naar Rome en iedere kweker heeft zo zijn eigen geheimen. Dit is hoe ik mijn tomatenzaden zaai — een methode die bij mij keer op keer voor een topresultaat zorgt!
Stap 1: Vul de zaaitray met zaaigrond
Vul de zaaitray met zaaigrond van goede kwaliteit. Maak het oppervlak mooi vlak en druk de grond lichtjes aan.
Bespaar niet op de kwaliteit van de zaaigrond, want dit is samen met vocht en temperatuur de belangrijkste voorwaarden voor een goede ontkieming.
Stap 2: Tomatenzaden zaaien en labelen
Verdeel de tomatenzaden gelijkmatig over de zaaitray. Je kunt ze gewoon boven op de zaaigrond leggen; tomatenzaden hoeven namelijk niet diep in de grond te zitten.
Mijn tip: Ik zaai altijd twee keer zoveel zaadjes als het aantal planten dat ik uiteindelijk wilt overhouden. Zaden kiemen namelijk zelden allemaal. Houd er ook rekening mee dat hoe ouder het tomatenzaad is, hoe lager het kiempercentage wordt.
Vergeet niet om direct een label met de naam van het tomatenras bij de zaden te steken. Zo weet je later precies welk soort je gezaaid hebt!
Tomatenzaden Bestellen
Koop hier: Tomatenzaden van de lekkerste en sterkste rassen!
Stap 3: Afstrooien met vermiculiet
Strooi nu een dun laagje vermiculiet over de tomatenzaden. Een goede vuistregel is dat dit laagje ongeveer even dik moet zijn als het zaadje zelf.
Het vocht uit de zaaigrond trekt meestal snel in het vermiculiet. Twijfel je of het vochtig genoeg is? Gebruik dan even een plantenspuit om het voorzichtig na te bevochtigen.
Waarom vermiculiet?
Ik ben een groot voorstander van vermiculiet omdat het schoon, licht en luchtig is. Het houdt vocht uitstekend vast zonder dat de grond "dichtklapt". Dit is de ideale omgeving voor kiemende zaden.
Mijn tip:
Heb je geen vermiculiet in huis? Geen paniek. Je kunt de zaden ook afstrooien met een heel dun laagje fijne zaaigrond of wat scherp zand.
Stap 4: Maak de zaaigrond nat
Maak met de plantenspuit de zaaitray zeer goed nat.
Als je dit met een gieter wilt doen omdat het sneller gaat, doe dat dan uiterst voorzichtig. Met een gieter spoel je de zaden en het vermiculiet namelijk gemakkelijk weg.
Mijn tip: Een alternatieve methode om de zaaitray goed nat te maken, is door de zaaitray in een lekbak te zetten en vervolgens een laagje water in de lekbak te gieten. De zaaigrond zuigt het water dan vanzelf op, waardoor de aarde overal gelijkmatig vochtig wordt.
Is de grond goed vochtig? Giet dan het overtollige water uit de lekbak weg. Zo voorkom je dat de worteltjes later "natte voeten" krijgen. 😉
Stap 5: De ideale kiemtemperatuur
Plaats de zaaitray in de propagator en stel de temperatuur in op 23°C.
Een propagator is in feite een afgesloten minikasje met een transparante deksel. Hierdoor ontstaat een perfect microklimaat met een hoge luchtvochtigheid en een stabiele temperatuur, wat het kiemen van je tomatenzaden enorm versnelt.
Heb je geen propagator?
Geen probleem! Dek de zaaitray dan af met doorzichtig huishoudfolie of een glasplaat. Zet het geheel vervolgens op een warme plek, bij voorkeur waar het constant 20°C of warmer is (bijvoorbeeld boven de verwarming).
Wanneer kiemen tomatenzaden?
Bij een constante temperatuur van 23°C duurt het ongeveer 5 tot 7 dagen voordat de eerste tomatenplantjes met hun kenmerkende groene boogjes boven het vermiculiet uitkomen.
De hoogte van de temperatuur bepaalt de kiemsnelheid: hoe warmer het is, hoe sneller het gaat. Bij een lagere temperatuur moet je een paar dagen langer geduld hebben. 😊
Zodra gekiemd, gelijk koeler zetten!
Zodra ongeveer 25% tot 35%
van de zaden is gekiemd en de eerste groene boogjes boven het vermiculiet uitsteken, is het tijd voor actie. Heb je een propagator gebruikt? Haal de zaaitray er dan direct uit. Heb je de tray afgedekt met folie of een glasplaat? Verwijder deze dan nu.
Verhuis de tray met de jonge tomatenplantjes naar een zeer lichte en koele plek
van rond de 16°C. Een onverwarmde slaapkamer met een raam op het zuiden is hiervoor ideaal.
Voorkom Slungelige Sprietjes
Het koeler zetten van de zaaitray is een belangrijke stap bij het opkweken van gezonde tomatenplanten. Als de gekiemde plantjes namelijk te lang bij een hoge temperatuur blijven staan, worden ze dun en slungelig.
Je kunt de gekiemde tomatenplantjes beter iets te vroeg op een koelere en zeer lichte plek zetten dan te laat.
Gekiemd! Hoe nu verder?
Nu de zaaitray uit de propagator is (of de folie/ glasplaat is verwijderd), droogt de zaaigrond sneller uit. Houd de vochtigheid daarom goed in de gaten; laat de grond nooit volledig uitdrogen. De pas gekiemde tomatenplantjes hebben namelijk nog geen diep wortelstelsel en zijn daardoor erg gevoelig voor een tekort aan vocht.
Mijn tip: Start vanaf nu met het geven van een kleine hoeveelheid vloeibare plantenvoeding bij elke waterbeurt. Dit geeft je plantjes de extra boost die ze nodig hebben voor een sterke start.
Jonge tomatenplantjes opkweken
Zodra de blaadjes van de tomatenplantjes elkaar beginnen te raken, is het tijd om te gaan verspenen.
Hoe je van deze prille, gekiemde plantjes sterke tomatenplanten opkweekt die tegen een stootje kunnen? Daar heb ik een blog over geschreven.
Jonge tomatenplanten opkweken
Lees ook: Tips om sterke, gezonde jonge tomatenplanten te kweken.
Jonge tomatenplanten bestellen!
Lijkt het zelf zaaien van tomaten je toch te veel gedoe? Geen zorgen! Wij van Farmzy zijn gek op zaaien en doen het met alle liefde voor jou. 😊
In onze webshop kun je eenvoudig jonge tomatenplanten en andere groenteplanten online bestellen. Wij zorgen voor de beste start, zodat jij alleen nog maar hoeft te oogsten!
5 beste tomaten voor buiten
Lees ook: Dit zijn mijn beste tomatenrassen voor buiten!
Andere veelgestelde vragen over:
Het zaaien van tomaten
Wat als je tomaten te vroeg zaait?
Natuurlijk kun je in het voorjaar niet wachten om weer te gaan zaaien! 😁
Maar als je jouw tomaten te vroeg zaait (zoals in januari), dan zijn de planten in maart al zo groot dat ze eigenlijk uitgeplant moeten worden. In maart is het echter nog veel te koud en te guur om dit buiten of in een onverwarmde kas te doen.
De planten nog langer binnen houden is ook lastig, omdat ze daar vaak te weinig ruimte en licht hebben. Houd je dus voor het beste resultaat aan de geadviseerde zaaidatums.
Wat is de uiterste datum om tomaten te zaaien?
Als je tomaten buiten gaat kweken, kun je na maart beter niet meer zaaien. Het groeiseizoen buiten is daarvoor te kort, waardoor de kans groot is dat de tomaten niet meer op tijd rijpen.
In een kas is het seizoen langer en kun je tot eind april nog zaaien. Kies in dat geval wel voor cherrytomaten; deze rijpen namelijk veel sneller dan bijvoorbeeld vleestomaten.
Wat kun je doen om tomatenzaden sneller te laten kiemen?
Hoe hoger de temperatuur, hoe sneller tomatenzaden zullen kiemen. Warmte en vocht zijn de belangrijkste factoren voor een succesvolle ontkieming.
Zelf zaai ik mijn tomatenzaden bij 25 °C; bij mij komen de eerste zaadjes dan na 3 dagen boven het vermiculiet uit. Daarna zet ik de jonge tomatenplantjes meteen op een lichte plek bij ongeveer 16 °C.
Zet de zaden niet warmer dan 28 °C, omdat de jonge plantjes na het kiemen dan te snel "doorschieten" (lang en zwak worden). Het is belangrijker om de temperatuur direct na het kiemen te laten zakken en de plantjes volop in het licht te zetten.
Lees ook: Hoe tomaten zaaien?
Kun je in februari, maart, april of mei nog tomaten zaaien?
Februari: Ja, maar alleen als je de tomaten in een kas kweekt. Voor de buitenteelt is het nu nog te vroeg.
Maart: Ja, dit is het ideale moment om tomaten te zaaien, zowel voor de teelt in een kas als voor de buitenteelt.
April: Je bent aan de late kant. Voor de teelt in kassen is dit nog te doen, maar voor de buitenteelt wordt het te krap. Kies bij voorkeur voor snelle tomatenrassen, zoals cherrytomaten. Door het extra zonlicht groeien de planten in deze periode wel extra snel.
Mei: Nee, dit is helaas te laat. Het is zonde van al je werk, want de kans dat je van deze planten nog rijpe vruchten oogst, is erg klein. Je kunt nu beter kiezen voor het kopen van jonge tomatenplanten, zodat je deze zomer gegarandeerd kunt oogsten.
Koop hier: Jonge tomatenplanten
(speciaal voor de late zaaiers 😁)
Hoe lang duurt het kiemen van tomatenzaad?
Bij een temperatuur van 20 °C kiemen tomatenzaden meestal binnen 5 tot 10 dagen. Staat je kweekbakje op een koelere plek, dan kan het tot wel twee of drie weken duren. Zodra de eerste groene boogjes boven de zaaigrond komen, hebben de plantjes direct veel licht nodig en lagere temperaturen.
Hoe diep moet je een tomatenzaadje planten?
Tomatenzaden zijn klein en kunnen niet door een dikke aardelaag groeien. De vuistregel is: zaai ongeveer zo diep als het zaadje dik is.
Mijn tip: Leg de tomatenzaadjes neer op de grond, druk ze licht aan en strooi er vervolgens een laagje vermiculiet overheen ter dikte van het zaadje zelf.
Moet je tomatenzaden weken in water voordat je ze zaait?
Het is niet noodzakelijk, omdat tomatenzaden van nature een zeer hoge kiemkracht hebben en snel keimen.
Zelf doe ik dat nooit, omdat het natte zaad enorm aan je vingers plakt tijdens het zaaien.
Zorg er wel voor dat je de vermiculiet en de zaaigrond direct na het zaaien goed nat maakt, zodat het kiemproces direct kan starten.
Welke grond is het beste: zaaigrond, potgrond of kokosgrond?
Kies voor het zaaien altijd voor een goede zaaigrond. Normale potgrond is vaak te grof of bevat te veel meststoffen (zouten), wat de tere eerste worteltjes van een tomatenplantje direct kan verbranden.
Onze zaaigrond is fijn van structuur en bevat precies genoeg organische voeding om de plant te dwingen direct een sterk wortelstelsel aan te maken, zonder de wortels te beschadigen.
Kokosgrond is ook een goed, luchtig alternatief, maar onthoud dat je dan sneller moet beginnen met bijvoeden, omdat kokos van zichzelf geen voedingsstoffen bevat.
Koop hier: Zaaigrond die ik altijd gebruik.
Hebben tomatenzaden licht nodig om te ontkiemen?
Nee, tomatenzaden zijn zogenaamde 'donkerkiemers'. Dit betekent dat ze geen licht nodig hebben om het kiemproces te starten; warmte en vocht zijn in deze fase veel belangrijker.
Let op: Zodra je de eerste groene boogjes boven de grond ziet komen, is licht direct van levensbelang. Zet ze dan meteen op de allerlichtste plek die je hebt bij 16 graden. Zonder direct licht worden de plantjes lang, dun en zwak omdat ze wanhopig naar het licht op zoek gaan.
Wat is vermiculiet en waarom gebruik je dit bij tomaten?
Vermiculiet is een gepoft mineraal dat eruitziet als kleine goudkleurige korreltjes.
Het is mijn geheime wapen bij het zaaien! Ik gebruik het om de zaden af te dekken in plaats van aarde.
Waarom? Vermiculiet houdt enorm veel vocht vast, waardoor je zaden nooit uitdrogen, terwijl het toch heel luchtig blijft. Bovendien is het steriel, wat de kans op schimmels (zoals de beruchte 'smeul') bijna wegneemt. Het resultaat: zaden die sneller kiemen en gezonder bovenkomen.
Koop hier: Vermiculiet die ik altijd gebruik
Mijn jonge plantjes vallen om en sterven af bij de voet, wat is dit?
Dit verschijnsel noemen we 'smeul' (of in het Engels: damping off). Het wordt veroorzaakt door schimmels in de grond die de tere en zwakke stengel net boven de grond aantasten. Het plantje wordt daar bruin en dun, knikt om en sterft af.
De oorzaak: Vaak een combinatie van te natte grond, te weinig luchtcirculatie, een te hoge temperatuur en te weinig licht.
De oplossing: Gebruik altijd verse zaaigrond. Geef na het zaaien goed water, maar wees voorzichtiger zodra de zaden gekiemd zijn. Houd de grond vochtig, maar laat hem niet kletsnat worden.
Dek je zaden af met vermiculiet; dit is steriel en houdt de voet van het plantje droger, waardoor schimmels veel minder kans krijgen.
Zodra de zaden gekiemd zijn, de jonge tomatenplantjes op een lichte en koelere (16 graden) plek zetten.
Kun je tomaten zaaien uit een tomaat uit de supermarkt?
Het kan, maar wat het resultaten in jou kas of moestuin wordt is niet helemaal te voorspellen. Als je het toch wilt proberen, neem dan zaden van trostomaten; deze worden rijper geoogst, waardoor de zaden beter ontwikkeld zijn.
Houd ook rekening met het volgende:
F1-hybriden: Bijna alle supermarkttomaten zijn F1-hybriden. De zaden hiervan geven planten die afwijken van de oorspronkelijke tomaat. Als je 10 zaden zaait, kunnen deze alle 10 een andere plant en/of andere vruchten geven.
Lees ook: Zaadvast, F1 of heirloom?
Kweekomstandigheden: Supermarkttomaten zijn veredeld voor een enorme oogst in hightech kassen met perfecte omstandigheden. In jouw moestuin zijn de omstandigheden vaak minder ideaal. Je kunt daarom beter kiezen voor robuuste tomatenrassen die zich bewezen hebben voor de thuisteelt.
Koop hier: Tomatenrassen voor buiten
Waarom worden mijn kiemplantjes lang en dun?
Als je tomatenplantjes lang, dun en slap worden, staan ze waarschijnlijk te warm en te donker. De plantjes gaan dan 'strekken' (doorschieten) omdat ze wanhopig op zoek zijn naar licht.
De oplossing: Verwijder de folie of de glasplaat direct zodra de tomatenzaden gekiemd zijn. Verplaats het zaaibakje vervolgens naar een zo licht mogelijke plek (bijvoorbeeld een lichte vensterbank op het zuiden) waar het ook koeler is.
Een temperatuur van rond de 16 °C is op dit moment ideaal; dit remt de lengtegroei en stimuleert de plant om een stevige stengel aan te maken.
Is een tomaat een eenjarige plant?
In ons klimaat behandelen we de tomaat als een eenjarige plant omdat ze niet tegen vorst kunnen. Botanisch gezien is een tomatenplant echter een overblijvende (vaste) plant. In de tropen kunnen ze jarenlang doorgroeien, maar in Nederland sterven ze zodra de eerste nachtvorst in het najaar optreedt.