Problemen met tomatenbloemen

Waarom vallen tomatenbloemen af?

Je hebt tomatenzaden gezaaid, jonge tomatenplanten opgekweekt en nu staan ze lekker te groeien in de kas.

Tot je schrik ontwikkelen er zich helemaal geen goede tomaten uit de bloemen. In plaats daarvan vergelen de bloemsteeltjes en vallen de bloemen eraf! Of blijven er kleine, zaadloze knopjes zitten in plaats van een lekkere, sappige tomaat. 😮

Hoe kan dat? Je hebt toch alles goed gedaan?

Bloemval of geen vruchtzetting bij tomaten kan verschillende oorzaken hebben. Soms ligt het aan de bestuiving, maar ook temperatuur, licht en plantbelasting spelen een belangrijke rol.

In deze blog vertel ik je hoe tomatenbloemen worden bestoven, hoe je in een kas je tomatenplant een handje kunt helpen met bestuiven en waarom er soms geen tomaten uit bloemen groeien.

Hoe werkt  bestuiving?

In een kas helpen bestuiven

Hommels helpen professionele kwekers

Geen vruchtzetting door hitte

Bloemval bij een te zwaar belaste plant

Geen vruchtzetting door kou

Bloemval door waterstress

Bloemval door te weinig licht

Tomatenbloemmorfologie

Tomaten zijn zelfbestuivers. De bloemen bevatten zowel mannelijke als vrouwelijke bloemdelen. Het stuifmeel van de meeldraden moet op de stamper terechtkomen om uit de bloem een tomaat te kunnen laten groeien.

Een tomatenbloem bestaat uit meerdere meeldraden en een stamper. De meeldraden produceren stuifmeel. Wanneer het stuifmeel op de stamper terechtkomt, noemen we dat bestuiving.

Het stuifmeel kiemt vervolgens op de stempel en vormt een stuifmeelbuis. Deze groeit door de stijl naar het vruchtbeginsel. Daar vindt de bevruchting plaats. Na een geslaagde bevruchting begint het vruchtbeginsel zich verder te ontwikkelen tot een tomaat. Dit noemen we vruchtzetting.

Het bestuiven van tomatenbloemen kan op verschillende manieren gebeuren:

• door beweging van de bloemen door de wind
• door insecten
• mechanisch, bijvoorbeeld door de plant met de hand te bewegen

Als tomaten buiten in de vollegrond groeien, zorgen wind en insecten voor de bestuiving van de tomatenbloemen. Buiten heb je daarom over het algemeen weinig problemen met de bestuiving van tomatenbloemen en de vruchtzetting.

In een kas is het een ander verhaal. Daar is veel minder luchtbeweging en zijn meestal ook minder insecten aanwezig. Hierdoor gaat de bestuiving van tomatenbloemen in een kas niet vanzelf.

Tomaten die in een kas groeien, moet je daarom een handje helpen door de bloemen regelmatig te laten trillen. Hierdoor komt het stuifmeel vrij en wordt de bloem bestoven.

Het bestuiven van tomatenbloemen kan op meerdere manieren:

• door de bloeiende trossen met de hand te tikken
• door met een bamboestok tegen de opbindstokken of het opbinddraad te tikken

Trossen tikken met de hand

Heb je maar een paar tomatenplanten, dan kun je de bloeiende trossen eenvoudig met de hand tikken.

Tik met je wijsvinger een paar keer tegen de bloeiende tros. Door de trilling komt het stuifmeel vrij en wordt de bloem bestoven.

Planten tikken met een bamboestok

Ik kweek elk jaar meer dan 150 tomatenplanten van allemaal verschillende rassen. Je begrijpt dat het dan veel tijd kost om iedere tros afzonderlijk met de hand te bestuiven.

Daarom tik ik met een bamboestok tegen de opbindstokken of tegen het touw waar de tomaten aan zijn opgebonden. Daarbij is het belangrijk dat je de bloemen van de tomatenplant goed ziet bewegen. Door het schudden komt het stuifmeel vrij.

Tik de tomatenplanten twee of drie keer per week, het liefst in de middag. Het stuifmeel is dan meestal goed droog, waardoor het gemakkelijker vrijkomt.



In de professionele tomatenteelt worden voor het bestuiven van de tomatenbloemen hommels ingezet. Op de tomatenkwekerij van mijn vader hadden we duizenden tomatenplanten staan. Al die planten met een bamboestok bestuiven zou ontzettend veel werk zijn.

Speciaal voor de professionele tuinbouw worden hommelvolken gekweekt die actief op zoek gaan naar tomatenbloemen. Tijdens het verzamelen van stuifmeel trillen ze aan de bloemen, waardoor het stuifmeel vrijkomt en de bloemen worden bestoven.

Een mooi stukje samenwerken met de natuur. 😊

Hommelkast bij professionele tomatenkweker.

Te hoge temperaturen kunnen voor grote problemen met de vruchtzetting zorgen. Dit probleem zie je vooral bij tomaten die in een kas groeien. Een kas kan op zonnige dagen veel sneller veel warmer worden dan de buitenlucht.

Als de temperatuur boven de 30 °C komt, gaat het stuifmeel in kwaliteit achteruit. Daardoor loopt de vruchtzetting minder goed. Er groeit dan geen tomaat uit de tomatenbloem.

Niet bij alle tomatenrassen zie je hetzelfde. Sommige tomatenrassen zijn gevoeliger voor hoge temperaturen dan andere. Bij vleestomaten zie ik bijvoorbeeld vaker dat bloemsteeltjes geel worden en bloemen afvallen.

Tomatentros met vergeelde bloemsteeltjes die verdrogen en afvallen.

Bij veel cherrytomaten blijft de bloem wel zitten, maar groeit er geen tomaat uit of ontstaat er een heel klein vruchtje zonder zaden.

Wij noemden die kleine, zaadloze tomaatjes bij ons thuis altijd 'knopen'. Die mochten we als kind van mijn vader altijd eten. Niet de goede tomaten, want die moesten verkocht worden. 😉

Tomatentros met kleine, zaadloze tomaten, ook wel knopen genoemd.

Kas koelen

De belangrijkste oplossing is om ervoor te zorgen dat de kas niet te heet wordt. Als er warm weer wordt voorspeld, zet je de luchtramen en de deur van de kas vroeg in de ochtend open, zodat de warmte uit de kas kan.

In de zomer kan het bovendien verstandig zijn om de ramen wit te maken met krijt. In de tuinbouw noemen we dit ‘krijten’. Door het glas wit te maken, wordt een deel van het zonlicht teruggekaatst. Daardoor warmt de kas minder snel op en is de temperatuur gemakkelijker onder controle te houden.



Wij krijten zelf ook ieder jaar rond half april om de felste zon en warmte buiten te houden. Je merkt direct het verschil: de temperatuur in de kas is een stuk beter beheersbaar.



Bloemval door zware plantbelasting zie ik vooral bij vleestomatenrassen. De vleestomaten maken aan het begin van het seizoen vaak enorme trossen met tomaten aan. Dat komt doordat er in het begin van het seizoen nog weinig vruchten aan de plant hangen. De plant heeft dan relatief veel energie beschikbaar voor de ontwikkeling van grote trossen met vruchten.

Naarmate er meer vruchten aan de tomatenplant groeien, kost het steeds meer energie om al deze vruchten verder te laten groeien. De hoeveelheid vruchten die tegelijkertijd aan een plant hangen, noemen we de plantbelasting.

Bij een hoge plantbelasting zie je dat de kop van de plant steeds dunner wordt. De plant moet steeds meer energie verdelen over de groei en ontwikkeling van de vruchten.

Nieuwe trossen worden zwakker en de planten kunnen hun bloemen gaan afstoten. Je ziet dan bloemsteeltjes die vergelen, verdrogen en uiteindelijk afvallen.

De oplossing is simpel: vruchten dunnen

Op zichzelf zijn een paar gele bloemen die afvallen niet zo erg. Zodra de eerste vleestomaten worden geoogst, neemt de plantbelasting af. De plant krijgt daardoor weer meer ruimte om energie te steken in nieuwe groei en nieuwe trossen.

Het nadeel is dat je eerst een grote oogst hebt en daarna een paar weken veel minder tomaten oogst. Om de oogst wat gelijkmatiger te verdelen, doe ik zelf het volgende: Bij alle vleestomatenrassen dun ik de eerste vier trossen standaard uit. Ik laat per tros ongeveer drie tomaten groeien, afhankelijk van het ras en de ontwikkeling van de tomatenplant.

Probeer drie of vier ongeveer gelijke vruchten over te houden. Verwijder gerust de eerste één of twee vruchten als die duidelijk groter zijn dan de rest. De overige vruchten krijgen daardoor meer ruimte om zich gelijkmatiger te ontwikkelen.

Zo houd je de vleestomaten beter in balans en voorkom je dat de eerste trossen een te grote belasting voor de plant vormen.

Ik plant mijn tomatenplanten rond half april in de kas. De nachttemperatuur kan dan soms nog dalen tot ongeveer 5 °C in de kas.

De tomatenplanten vinden dat niet prettig, maar ik zie in mijn kas meestal weinig problemen met de vruchtzetting. Problemen met de vruchtzetting door kou komen bij hobbykwekers niet vaak voor.

Toen ik nog pottomaten kweekte, zag ik dit wel duidelijker. Als de nachttemperatuur in januari te lang onder de 13 °C bleef en er overdag weinig zon was, werden de bloemen groter dan normaal en kregen ze een fletse kleur.

Uit deze grote, fletse bloemen groeiden kleine, zaadloze tomaatjes. Het gebeurde ook dat de bloemen helemaal niet opengingen. Ze leken als het ware te ‘verstenen’ en bleven gesloten.

Als je bent vergeten je tomatenplanten water te geven en de bladeren van de planten echt slap zijn gaan hangen, kan er na het water geven nog schade zichtbaar blijven. Zelfs wanneer de tomatenplanten de volgende dag weer fris erbij staan.

De bladeren kunnen verbrandingsschade aan de punten hebben. Van bloeiende trossen vallen meestal de bloemen af.

De tomatenplanten hebben tijdens het slap hangen zoveel stress gehad dat ze alleen de vitale delen van de plant zo lang mogelijk proberen te koelen. De bloeiende bloemen zijn door de zon te heet geworden en de plant stoot ze af om zijn energie in herstel en nieuwe trossen te steken.

Het is daarom belangrijk om tijdens warme perioden je tomatenplanten goed te controleren en ervoor te zorgen dat ze voldoende water hebben.

Ook te weinig licht kan ervoor zorgen dat een tomatenplant onvoldoende energie overhoudt voor een goede ontwikkeling van bloemen en vruchten.

Dit zie je bijvoorbeeld wanneer je tomatenzaden te vroeg zaait en de jonge tomatenplanten al beginnen te bloeien, terwijl je ze nog niet buiten kunt planten of in de kas kunt zetten omdat het daarvoor nog te koud is.

De jonge tomatenplanten krijgt door het gebrek aan licht te weinig energie binnen, daardoor ontwikkelen de bloemen zich minder goed en kunnen ook de tomatenbloemen afvallen.

Ik snap dat je niet kunt wachten om te starten met zaaien, dat heb ik ook elk jaar. 🫣 Maar houd je aan de zaaidatum, om dit te voorkomen!

Tot slot

Bij de meeste problemen waarbij tomatenplanten wel bloeien maar er geen of kleine, zaadloze tomaten aan komen, zou ik als eerste kijken naar twee dingen:

• Worden de bloemen goed bestoven.
• Wordt het in de kas niet te heet?

In een kas is voldoende beweging van de bloemen belangrijk voor een goede bestuiving. Bij warm weer is het daarnaast belangrijk om de kas goed te luchten en eventueel het glas wit te krijten om de temperatuur zo veel mogelijk binnen de perken te houden.

Als je weet waar je op moet letten, kun je vaak vrij snel achterhalen waarom er geen tomaten aan de trossen komen.

Heel veel succes deze zomer! 😊

Naast problemen met afvallende tomatenbloemen of bloemen die niet uitgroeien tot volwaardige tomaten, kunnen rupsen in tomaten behoorlijk veel schade aanrichten. Vooral de Turkse mot en de mineermot Tuta absoluta kunnen flinke schade veroorzaken. Gelukkig zijn beide plagen biologisch te bestrijden.